ข้อเท้าแพลงเป็นการบาดเจ็บที่พบได้บ่อยจากกีฬา การเดินพลาด หรือพลิกบนพื้นต่างระดับ ใน 72 ชั่วโมงแรก เป้าหมายหลักคือป้องกันการบาดเจ็บเพิ่ม ลดอาการจนสามารถเริ่มเคลื่อนไหวและลงน้ำหนักได้อย่างปลอดภัย
สิ่งสำคัญคือคัดกรองว่ามีกระดูกหักหรือข้อเคลื่อนหรือไม่ เพราะการบวมและช้ำมากบางครั้งต้องตรวจเพิ่มเติมก่อนเริ่มโปรแกรมฟื้นฟู
หยุดกิจกรรมที่ทำให้เจ็บและตรวจความรุนแรง
หลังพลิกข้อเท้าควรหยุดกีฬา ตรวจว่าลงน้ำหนักได้หรือไม่ มีข้อผิดรูปหรือจุดกดเจ็บที่กระดูกชัดเจนหรือไม่ หากสงสัยควรพบแพทย์
ควบคุมอาการบวมและปวด
การพันพยุงอย่างพอดี ยกเท้าสูง และความเย็นช่วงสั้นอาจช่วยให้สบายขึ้น ต้องระวังไม่พันแน่นจนปลายเท้าชา เย็น หรือสีเปลี่ยน
เริ่มขยับข้อเท้าเบา ๆ เมื่อทนได้
การกระดกข้อเท้าและหมุนเบา ๆ ในช่วงที่ไม่ปวดมากช่วยรักษาการเคลื่อนไหว ไม่ควรฝืนถึงจุดเจ็บแปลบ
ค่อย ๆ เพิ่มการลงน้ำหนัก
เมื่อเดินได้โดยอาการไม่เพิ่มมาก สามารถค่อย ๆ เพิ่มระยะและความเร็ว หากกะเผลกมากอาจใช้ตัวช่วยชั่วคราวตามคำแนะนำ
หลังระยะเฉียบพลันต้องฝึกการทรงตัว
ข้อเท้าที่แพลงแล้วมีโอกาสแพลงซ้ำหากความมั่นคงและการรับรู้ตำแหน่งข้อยังไม่ดี การฝึกยืนขาเดียวและการตอบสนองต่อพื้นต่างระดับจึงสำคัญในช่วงต่อมา
ควรพบผู้เชี่ยวชาญเมื่อไหร่
หากลงน้ำหนักไม่ได้เลย กระดูกกดเจ็บชัด มีข้อผิดรูป ชาเท้า ปลายเท้าเย็นซีด หรือสงสัยกระดูกหัก ควรไปโรงพยาบาลเพื่อประเมินทันที
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy / PubMed: Lateral Ankle Ligament Sprains: Revision 2021 Clinical Practice Guideline
เอกสารอ้างอิงใช้ประกอบข้อมูลเพื่อการให้ความรู้ทั่วไป การประเมินและการรักษาจริงต้องพิจารณาอาการและบริบทของแต่ละบุคคล
หมายเหตุความปลอดภัยทางการแพทย์ (Medical Disclaimer)
บทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อการให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยโรคหรือทดแทนการตรวจประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ หากมีอาการรุนแรง ชา อ่อนแรง ปวดมากผิดปกติ หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
มีอาการปวดหรือเคลื่อนไหวติดขัด?
เริ่มจากการประเมินโดยนักกายภาพบำบัด เพื่อวางแผนการดูแลที่เหมาะกับคุณ